Kâr marjı ve markup farkı (örneklerle)

Küçük bir bakkalda “yüzde 20” demek yetmez: marj mı, markup mı olduğunu söylemezseniz iki farklı raf fiyatı çıkar. Marj, kârın satış fiyatındaki payını sorar. Markup, kârın maliyetteki payını sorar. Kâr marjı ve markup hesaplayıcı ikisini yan yana gösterir (TRY).

Bu yazı genel bilgidir. İşletme, muhasebe veya hukuk tavsiyesi değildir.

Önce soruyu netleştirin

1. “Satış fiyatının yüzde kaçı kâr?” → marj
2. “Maliyetin üzerine yüzde kaç ekledik?” → markup

marj % = (fiyat − maliyet) ÷ fiyat × 100
markup % = (fiyat − maliyet) ÷ maliyet × 100

Pay aynıdır. Payda değişir.

Örnek 1: içecek kolisi 240 TL maliyet

Tedarikçiden koli 240 TL, rafta 300 TL.

1. Kâr = 300 − 240 = 60 TL.
2. Marj = 60 ÷ 300 × 100 = %20.
3. Markup = 60 ÷ 240 × 100 = %25.

Site kütüphanesi %20 marj ve %25 markup verir. Marj %20 ile fiyat: 240 ÷ (1 − 0,20) = 300. Markup %25 ile fiyat: 240 × 1,25 = 300. Aynı etiket, iki isim.

“%20”yi markup sanan biri 240 × 1,20 = 288 TL yazar. Birim başına 12 TL kayma, onlarca kolide büyür.

Ters kontrol: hangi yüzde hangi fiyatı üretir?

Marj hedefi %20 ve maliyet 240 TL ise güvenli yol 240 ÷ (1 − 0,20) = 300 formülüdür; maliyete yüzde eklemek değil. Markup hedefi %25 ise 240 × 1,25 = 300. İki yol, aynı raf etiketi. Araçtaki «marjdan fiyat» ve «markuptan fiyat» sekmeleri bu sırayı izler.

Örnek 2: atıştırmalık 150 TL maliyet

Maliyet 150 TL, satış 200 TL.

1. Kâr = 50 TL.
2. Marj = 50 ÷ 200 × 100 = %25.
3. Markup = 50 ÷ 150 × 100 = %33,3333.

Aynı kütüphanede doğrulandı. Burada markup yuvarlak bir “üçte bir” gibi durur; marj ise dörtte birdir. “Yaklaşık %33” deyip bunu marj sanmak, 150 ÷ (1 − 0,333333) ≈ 225 TL gibi daha yüksek bir hedefe sürükler.

Ekip neden birbirini yanlış anlar

Satın alma tedarikçi faturası üzerinden markup düşünür. Kasa müşterinin ödediği tutar üzerinden marj düşünür. Tablo başlığı “marj” der, hücre maliyete böler. Çözüm: sayının yanına formülü yazmak veya hesaplayıcıdaki gibi iki yüzeyi birlikte görmek.

Maliyet fiyata yakınken yüzdeler benzer görünür ve hata saklanır. Maliyet belirgin biçimde düşükken fark büyür.

WhatsApp grubunda aynı «%20»

İşletme sahibi yazar: «İçecek kolisi marj %20 kalsın.» Depo görevlisi tedarikçi faturasındaki 240 TL maliyete %20 markup uygular, 288 TL yazar. Kasada satış 300 TL, yani fiyat üzerinden %20 marj. İkisi de kurala uyduğunu sanır. «Yüzde fiyattan mı, maliyetten mi?» sorusu gelince birim başına 12 TL fark netleşir. «Fiyatın yüzde yirmisi» veya «maliyet üzerine yüzde yirmi beş markup» cümlesi, yeniden etiket basmadan önce ucuzdur.

Adet birim yüzdesini değiştirmez

Üç koli 300 TL, maliyet 240 TL ise ciro 900 TL, toplam maliyet 720 TL, kâr 180 TL olur. Birim marj %20, markup %25 kalır. Adet yalnızca toplam TL’yi büyütür.

Atıştırmalık satırı: aynı rakamlar, yoğun gün

150 TL maliyet ve 200 TL satış fiyatını değiştirmeden beş paket sattığınızı düşünün. Birim kâr 50 TL, marj %25, markup %33,3333. Toplam kâr 250 TL, ciro 1.000 TL. Biri «yaklaşık %33 marj» deyip bunu fiyat paydası sanırsa hedef 150 ÷ (1 − 0,333333) ≈ 225 TL gibi daha yüksek bir etikete kayar; gerçek satış 200 TL kalır. Ürün satırı başına hem marj hem markup yazmak, tek sayıyı iki anlama yüklemekten iyidir.

Sık yapılan hatalar

%20’yi tek etiket saymak. İçecek örneğinde %20 marj ile %20 markup farklı fiyatlardır (300’e karşı 288).

İndirimden sonra eski marjı yapıştırmak. İndirim fiyatı düşürür. Yeni fiyatla marjı yeniden hesaplayın.

Sıfıra bölmek. Markup sıfır olmayan maliyet ister. Marj sıfır olmayan fiyat ister.

Mesajda paydayı yazmamak. “%25 marj (fiyata göre)” veya “%33,3333 markup (maliyete göre)” yazın.

Örnek ortasında para birimi değiştirmek. Seçici yalnızca simge ve yuvarlamayı değiştirir. Tutarları TRY cinsinden girin.

Atıştırmalık yüzdesini koliye yapıştırmak. 150 TL / 200 TL satırındaki %33,3333 markup, 240 TL / 300 TL satırındaki %25 markup ile aynı etiket değildir. Her satır kendi maliyet ve fiyatına göre doğrudur; yüzdeleri karıştırmak fiyat beklentisini bozar.

Sık sorulanlar (metin içinde)

Yüzde 20 marj ile yüzde 20 markup aynı mı? 240 TL ve 300 TL için hayır: marj %20 fiyat 300, markup %20 fiyat 288 verir. Aynı satışta markup marjdan büyük olabilir mi? Evet, payda maliyet olduğu için. Maliyet fiyata eşitse kâr sıfır, her iki yüzde %0. Bu, formül öğrenmek içindir; işletme tavsiyesi değildir.

Etiket yazmadan önce iki satır kontrol

Maliyet 240 TL, fiyat 300 TL satırında marj %20 ve markup %25 yan yana yazın. 150 TL, 200 TL satırında marj %25, markup %33,3333. Aynı sayfada iki ürün varsa her satır kendi paydasını taşır; tek yüzdeyi herkese göndermek yerine maliyet ve fiyatı da ekleyin. Hesaplayıcı bu çiftleri saniyede doğrular.

Araçta deneyin

Kâr marjı hesaplayıcıyı açın, TRY seçin, maliyet 240 fiyat 300, sonra maliyet 150 fiyat 200 deneyin. %20/%25 ve %25/%33,3333 çiftlerini görün.